W branży betonowych wyrobów nawierzchniowych termin „ekotechnologie” odnosi się do rozwiązań ukierunkowanych na minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko. Mogą one być stosowane na różnych etapach powstawania produktu i dotyczyć zarówno sposobu jego wytwarzania, jak i konstrukcji, która pełni określone role środowiskowe.
Jakie ekotechnologie stosujemy w BRUK? Jak działają i jakie znaczenie mają dla środowiska oraz funkcjonowania gotowej nawierzchni?
Z tego artykułu dowiesz się:
Konsultacja merytoryczna: mgr inż. Magdalena Mańka – doradca techniczny w firmie Bruk, ekspert w dziedzinie nawierzchniowych materiałów betonowych, łączy specjalistyczna wiedzę o betonie z praktyką technologiczną oraz działalnością doradczo-merytoryczną.
Stosowane przez BRUK ekotechnologie wpisują się w szersze założenia programu Czystsza Produkcja. To strategia zarządzania procesem wytwarzania ukierunkowana na zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń oraz ograniczanie zużycia surowców i energii. Jej istotą nie są pojedyncze działania, lecz ciągła analiza procesów produkcyjnych i poszukiwanie sposobów na ograniczanie ich negatywnego oddziaływania na środowisko.
W BRUK rozwijamy ekotechnologie równolegle w dwóch obszarach: procesu produkcyjnego oraz konstrukcji produktów. W pierwszym przypadku dotyczą one sposobu wytwarzania wyrobów i wykorzystywania zasobów. W drugim – właściwości, jakie dzięki odpowiedniej konstrukcji uzyskuje wykonana z nich nawierzchnia brukowa.
Ekotechnologie stosowane w procesie produkcji wyrobów betonowych mogą obejmować różne obszary. W BRUK skupiamy się przede wszystkim na dwóch z nich: gospodarowaniu wodą oraz ograniczaniu śladu węglowego betonu poprzez technologię Bruk Eco Quality (BEQ).
1. Gospodarowanie zasobami – retencja, odzysk i ponowne wykorzystanie wody
Jednym z obszarów procesu produkcyjnego, który można optymalizować pod kątem zużycia zasobów, jest gospodarka wodą. W BRUK istotnym kierunkiem działania jest ograniczanie zapotrzebowania na wodę wodociągową poprzez jej odzysk i ponowne wykorzystanie.
Służy temu rozwijany system retencji i recyklingu wody. Modernizacja istniejących instalacji oraz budowa podziemnych zbiorników umożliwiają jej gromadzenie i ponowne wykorzystanie w procesie produkcji betonu. W efekcie zmniejsza się zapotrzebowanie na wodę wodociągową, a co za tym idzie, negatywny wpływ procesu wytwarzania na środowisko naturalne.
2. Bruk Eco Quality – ograniczenie śladu węglowego betonu
Technologia Bruk Eco Quality (BEQ) opiera się na optymalizacji procesu produkcji oraz odpowiednim doborze surowców w celu ograniczenia śladu węglowego betonu. Dotyczy więc sposobu wytwarzania materiału, a nie funkcji, jaką będzie pełnił gotowy wyrób.
BEQ nie jest związana ani z konstrukcją produktu, ani z przepuszczalnością gotowej nawierzchni. Technologia ta jest stosowana podczas wytwarzania betonu wykorzystywanego do produkcji kostek, płyt oraz innych grup wyrobów dostępnych w różnych powierzchniach BRUK.
Drugim obszarem wykorzystania ekotechnologii jest konstrukcja samych wyrobów, która może nadawać gotowej nawierzchni określone funkcje środowiskowe.
Dlaczego konstrukcja produktu ma znaczenie?
Idea projektowania betonowych ekoproduktów brukowych nie polega wyłącznie na zastosowaniu w nich otworów lub specjalnego profilowania, które pozwalają uzyskać w nawierzchni wolne przestrzenie. Konstrukcja elementów musi być zaprojektowana tak, aby po ułożeniu ekokostki lub ekopłyt powstała z nich stabilna i zdolna do przenoszenia przewidzianych obciążeń nawierzchnia. Geometria produktu odpowiada więc jednocześnie za możliwość uzyskania określonego udziału PBC i przenikania wody przez powierzchnię bruku oraz za właściwą współpracę elementów w całym układzie.
Projekt produktu EKO wymaga więc pogodzenia funkcji środowiskowej z funkcją użytkową nawierzchni – zachowania odpowiedniej proporcji między powierzchnią betonową, przestrzeniami przepuszczalnymi, stabilnością całego układu i wytrzymałością na obciążenia.
Vjetra® – geometria, która pozwala budować nawierzchnię zwartą i ażurową
Mandal® – geometria łącząca funkcję EKO ze stabilnością i wzornictwem
Ekotechnologia wpisana w konstrukcję produktu tworzy możliwość uzyskania określonych funkcji środowiskowych, jednak ich rzeczywisty efekt zależy od prawidłowego zaprojektowania i wykonania całego układu nawierzchni. Sama obecność otworów lub wolnych przestrzeni pomiędzy elementami nie oznacza jeszcze, że woda opadowa zostanie skutecznie zagospodarowana w miejscu opadu.
Woda, która przedostaje się przez otwory lub przestrzenie pomiędzy kostkami i płytami, musi mieć możliwość dalszego przepływu przez kolejne warstwy nawierzchni. To dlatego dla prawidłowego funkcjonowania nawierzchni EKO znaczenie ma nie tylko konstrukcja produktu, ale również rodzaj wypełnienia wolnych przestrzeni, podsypka, podbudowa oraz warunki gruntowo-wodne.
Można powiedzieć, że produkt EKO stanowi pierwszy etap drogi wody do gruntu. Jego konstrukcja umożliwia przenikanie opadu przez powierzchnię bruku, ale dopiero odpowiednio zaprojektowane warstwy znajdujące się poniżej pozwalają wodzie przemieszczać się dalej. Jeżeli któraś z nich ogranicza przepływ, nawet wysoki stopień ażurowości nie zapewni odpowiedniej przepuszczalności całego układu. O jej rzeczywistym poziomie decyduje więc sposób zaprojektowania i wykonania całej nawierzchni.
Dlatego nawierzchnię EKO trzeba traktować jako system współpracujących elementów, a nie wyłącznie jako warstwę ażurowych kostek lub płyt.
Określenie „EKO” w przypadku nawierzchni brukowej nie powinno sprowadzać się wyłącznie do obecności otworów czy wolnych przestrzeni pomiędzy elementami. Ich znaczenie wynika z konkretnych funkcji, jakie odpowiednio zaprojektowana i wykonana nawierzchnia może pełnić w swoim otoczeniu. Dotyczą one przede wszystkim lokalnego gospodarowania wodą opadową, ograniczania uszczelnienia terenu, zwiększania udziału powierzchni biologicznie czynnej oraz możliwości wprowadzania zieleni w obręb utwardzonej przestrzeni.
Jednym z najważniejszych efektów zastosowania nawierzchni EKO jest możliwość zagospodarowania części wody opadowej bezpośrednio w miejscu, w którym spada. Zamiast szybko spływać po szczelnej powierzchni w kierunku korytek, wpustów czy kanalizacji deszczowej, woda może przenikać przez nawierzchnię i – jeśli pozwala na to konstrukcja całego systemu – być stopniowo przejmowana przez niższe warstwy i grunt.
Ograniczenie gwałtownego spływu powierzchniowego zmniejsza chwilowe obciążenie systemów odwodnienia, co nabiera szczególnego znaczenia podczas intensywnych opadów. Nie oznacza to, że sama nawierzchnia EKO zabezpiecza teren przed podtopieniami, ale może być jednym z elementów ograniczających lokalne gromadzenie się i szybki odpływ wody.
Drugim praktycznym efektem zastosowania nawierzchni EKO jest możliwość zachowania większego udziału powierzchni biologicznie czynnej również tam, gdzie teren musi zostać utwardzony i użytkowany. Ma to znaczenie szczególnie na działkach, na których podjazdy, miejsca postojowe, chodniki czy inne utwardzenia zajmują znaczną część terenu. Zamiast tworzyć wyłącznie zwartą powierzchnię utwardzoną, część terenu może zachować funkcję powierzchni biologicznie czynnej – związaną zarówno z obecnością zieleni, jak i retencją wody opadowej.
PBC daje więc większą swobodę w godzeniu potrzeb użytkowych z wymaganiami dotyczącymi zagospodarowania działki. Można utwardzić teren potrzebny do komunikacji lub postoju, a jednocześnie zachować w jego obrębie udział powierzchni przeznaczonej na zieleń i przenikanie wody. W produktach o zmiennym stopniu ażurowości, takich jak Vjetra® czy Mandal®, udział ten można dodatkowo różnicować poprzez sposób ułożenia, dostosowując go do funkcji konkretnej części nawierzchni.
Wolne przestrzenie w nawierzchni EKO można wypełniać na dwa podstawowe sposoby – odpowiednio dobranym kruszywem albo podłożem z roślinnością. Nie pełnią one wyłącznie funkcji dekoracyjnej. Wypełnienie jest elementem całej nawierzchni, który wpływa na jej stabilność, komfort użytkowania oraz możliwość przenikania wody przez otwory i przestrzenie pomiędzy elementami.
Znaczenie ma więc nie tylko to, czym wypełnimy ażur, ale również jak dobrany materiał współpracuje z konstrukcją konkretnego produktu. Odpowiednia wielkość kruszywa lub właściwie przygotowane podłoże dla roślinności pomagają ustabilizować wolne przestrzenie i wpływają na wygodę poruszania się po nawierzchni. Jednocześnie zachowują możliwość przepływu wody przez jej warstwę wierzchnią.
Wypełnienie kruszywem pozwala zachować bardziej mineralny charakter nawierzchni, natomiast zastosowanie roślinności wprowadza zieleń bezpośrednio w płaszczyznę bruku. W obu przypadkach wypełnienie staje się więc częścią zarówno funkcji użytkowej, jak i wyglądu nawierzchni – nie jest jedynie dodatkiem pomiędzy betonowymi elementami.
Rodzaj wypełnienia wolnych przestrzeni wpływa nie tylko na wygląd i sposób użytkowania nawierzchni. Wprowadzenie roślinności pomiędzy betonowe elementy może również łagodzić jej nagrzewanie w słoneczne dni. Zieleń ogranicza udział zwartej powierzchni betonowej i wprowadza do niej element biologicznie czynny, który inaczej reaguje na wysoką temperaturę niż materiał mineralny.
Ma to znaczenie szczególnie w miejscach, gdzie duży udział powierzchni utwardzonych sprzyja kumulowaniu ciepła. Zwiększanie udziału zieleni w obrębie nawierzchni może więc wspierać działania ograniczające lokalne przegrzewanie przestrzeni i efekt miejskiej wyspy ciepła.
Ograniczenie uszczelnienia terenu może mieć znaczenie nie tylko środowiskowe, ale również ekonomiczne. W określonych przepisami przypadkach właściciele nieruchomości ponoszą opłatę za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej, potocznie nazywaną „podatkiem od deszczu”.
Na jej wysokość wpływa m.in. stopień uszczelnienia nieruchomości oraz zastosowanie rozwiązań retencyjnych. Nawierzchnie przepuszczalne, które umożliwiają miejscowe zagospodarowanie wody opadowej i ograniczają udział zwartej, nieprzepuszczalnej powierzchni, mogą więc mieć znaczenie również z punktu widzenia tej opłaty. Zakres obowiązku oraz sposób naliczania opłaty zależą od aktualnych lokalnych przepisów i parametrów konkretnej nieruchomości.
Ekotechnologie w wyrobach betonowych nie sprowadzają się do jednego rozwiązania ani jednego etapu powstawania nawierzchni. Mogą dotyczyć zarówno procesu produkcji – jak w przypadku gospodarowania wodą czy technologii BEQ – jak i konstrukcji samego produktu, która pozwala uzyskać określony stopień ażurowości, udział PBC czy możliwość przenikania wody przez powierzchnię bruku.
Rzeczywiste znaczenie tych rozwiązań ujawnia się jednak dopiero w funkcjonowaniu prawidłowo zaplanowanej i wykonanej nawierzchni. Odpowiednio zaprojektowany produkt, właściwe wypełnienie wolnych przestrzeni oraz przepuszczalne warstwy znajdujące się poniżej tworzą razem system, który może wspierać lokalne zagospodarowanie wody opadowej, ograniczać uszczelnienie terenu i pozwalać łączyć powierzchnie użytkowe z zielenią. Ekotechnologia nie jest więc dodatkiem do kostki czy płyty, ale rozwiązaniem, którego efekt wynika ze współpracy produktu z całą konstrukcją nawierzchni.
Czym są ekotechnologie w nawierzchniach betonowych?
To rozwiązania ukierunkowane na ograniczanie wpływu produkcji i gotowych nawierzchni na środowisko. Mogą dotyczyć sposobu wytwarzania betonu, metod produkcji gotowego prefabrykatu betonowego, gospodarowania zasobami, ale również konstrukcji kostek i płyt, która umożliwia m.in. przenikanie wody przez nawierzchnię czy uzyskanie określonego udziału powierzchni biologicznie czynnej.
Czy technologia BEQ sprawia, że nawierzchnia jest przepuszczalna?
Nie. Bruk Eco Quality (BEQ) dotyczy etapu produkcji betonu i jest ukierunkowana na ograniczenie jego śladu węglowego. Przepuszczalność nawierzchni wynika natomiast z konstrukcji produktu, sposobu jego ułożenia, wypełnienia wolnych przestrzeni oraz budowy warstw znajdujących się poniżej.
Czy kostka lub płyta EKO musi mieć otwory?
Nie. Wolne przestrzenie mogą powstawać dzięki odpowiedniemu profilowaniu, wcięciom albo geometrii i sposobowi ułożenia kostek lub płyt. W niektórych produktach stopień ażurowości nawierzchni jest stały, w innych można go zmieniać poprzez wybór układu.
Czy stopień ażurowości przesądza o przepuszczalności całej nawierchni?
Nie. Stopień ażurowości określa udział wolnych przestrzeni w powierzchni bruku, ale o przepuszczalności całej nawierzchni decydują również ich wypełnienie, podsypka, podbudowa oraz warunki gruntowo-wodne.
Czym można wypełnić wolne przestrzenie w nawierzchni EKO?
Najczęściej stosuje się odpowiednio dobrane kruszywo albo podłoże z roślinnością. Wypełnienie wpływa nie tylko na wygląd nawierzchni, ale również na jej użytkowanie, stabilność bruku i możliwość przepływu wody. Zieleń może dodatkowo łagodzić nagrzewanie nawierzchni w słoneczne dni.
Jak nawierzchnia EKO pomaga gospodarować wodą opadową?
Pozwala części wody przenikać przez powierzchnię bruku zamiast odprowadzać cały opad powierzchniowo do korytek, wpustów lub kanalizacji. Jeżeli również niższe warstwy nawierzchni są odpowiednio zaprojektowane, rozwiązanie może wspierać lokalne zagospodarowanie wody i ograniczać gwałtowny spływ powierzchniowy.
Jakie znaczenie ma PBC w nawierzchni EKO?
Powierzchnia biologicznie czynna pozwala zachować część terenu pełniącą funkcje związane z wodą i zielenią również tam, gdzie potrzebna jest utwardzona nawierzchnia użytkowa. Ma to szczególne znaczenie na działkach z dużym udziałem podjazdów, miejsc postojowych, chodników i innych utwardzeń.
Czy nawierzchnia EKO może mieć znaczenie dla „podatku od deszczu”?
Może. Nawierzchnie przepuszczalne ograniczają uszczelnienie terenu i mogą wpływać na sposób zagospodarowania wody opadowej. Znaczenie dla opłaty za zmniejszenie naturalnej retencji zależy jednak od aktualnych przepisów i parametrów konkretnej nieruchomości.
Styl domu: moderní, klasický
Barevné odstíny: bílý, šedý, grafitový, béžový, hnědý, červený / pomeranč
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, drahý, eko
Styl domu: moderní
Barevné odstíny: bílý, šedý, grafitový, béžový
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, eko
Styl domu: moderní, klasický
Barevné odstíny: šedý, grafitový
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, drahý, eko
Styl domu: moderní
Barevné odstíny: bílý, šedý, grafitový, béžový, hnědý, červený / pomeranč
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, drahý, eko
Styl domu: moderní, klasický
Barevné odstíny: šedý, grafitový, béžový
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, eko, posílení svahů
Styl domu: moderní, klasický
Barevné odstíny: bílý, šedý, grafitový, béžový, hnědý
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky
Styl domu: moderní
Barevné odstíny: bílý, šedý, grafitový, béžový, hnědý
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky
Styl domu: klasický
Barevné odstíny: šedý
Použití : příjezdové cesty/parkoviště, chodník, terasa, zahrada/cesty/uličky, eko, posílení svahů